📌 الگوی توسعه اقتصاد انرژی محور؛ به سبک آرامکوی عربستان

✍️ سیامک مهمدی/ کارشناس حوزه انرژی

تازه‌ترین گزارش مالی شرکت آرامکوی عربستان نشان می‌دهد این کمپانی بزرگ نفتی در سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۶ موفق به ثبت ۳۲.۷ میلیارد دلار سود خالص گردیده است؛ رقمی که در مقایسه با ۲۲.۷ میلیارد دلار سود مدت مشابه سال گذشته میلادی، رشد حدود ۴۴ درصدی را نشان می‌دهد.

عملکرد مالی کم‌سابقه آرامکو بار دیگر جایگاه این شرکت را به عنوان یکی از قدرتمندترین بازیگران زنجیره جهانی نفت تثبیت کرده است؛ شرکتی که با تکیه بر ذخایر عظیم، ظرفیت تولید بالا، یکپارچگی زنجیره ارزش و حضور در بخش‌های پالایش و پتروشیمی، همچنان در صدر صنعت انرژی جهان قرار دارد.

توسعه اقتصاد انرژی‌محور عربستان صرفاً به افزایش تولید نفت محدود نبوده، بلکه این کشور از دهه ۱۹۷۰ میلادی مسیر حرکت از خام‌فروشی منابع هیدروکربوری به سمت تکمیل زنجیره ارزش را آغاز کرد. تأسیس شرکت صنایع شیمیایی و معدنی پایه عربستان (SABIC) در سال ۱۹۷۶، نقطه عطف این سیاست بود؛ شرکتی که با هدف تبدیل منابع نفت و گاز به محصولات شیمیایی، پلیمرها و کودهای شیمیایی با ارزش افزوده بالاتر شکل گرفت و به تدریج عربستان را از یک صادرکننده صرف مواد خام به یکی از بازیگران مهم بازار جهانی پتروشیمی تبدیل کرد.

این مسیر با ورود آرامکو به حوزه‌های پایین‌دستی و خرید ۷۰ درصد سهام سابک در سال ۲۰۲۰ وارد مرحله جدیدی شد؛ جایی که بزرگ‌ترین شرکت نفتی جهان تلاش کرد زنجیره بالادست، پالایش و پتروشیمی را یکپارچه‌تر کند. تجربه عربستان نشان می‌دهد مزیت اقتصاد انرژی تنها در حجم تولید نفت خام نیست، بلکه در توانایی تبدیل منابع هیدروکربوری به محصولات با ارزش افزوده بالاتر، حرکت هدفمند در مسیر نیاز بازار و خلق ثروت در طول زنجیره نهفته است.

در کنار توسعه صنایع پایین‌دستی، شفافیت مالی نیز یکی از ویژگی‌های مدل آرامکو محسوب می‌شود، انتشار منظم گزارش‌های مالی، ارائه جزئیات عملکرد عملیاتی و اطلاع‌رسانی دقیق درباره شاخص‌های تولید، فروش و سرمایه‌گذاری، امکان ارزیابی عملکرد این غول انرژی را برای سرمایه‌گذاران جهانی فراهم کرده است.

مدل توسعه آرامکو نشان می‌دهد توسعه پایدار در صنعت انرژی، تنها به برخورداری از منابع عظیم محدود نمی‌شود؛ بلکه حاصل ترکیب سه مؤلفه کلیدی: بهره‌برداری هوشمندانه از مزیت منابع، تکمیل زنجیره ارزش و ایجاد ساختارهای شفاف و پاسخگو در مدیریت بنگاه‌های بزرگ اقتصادی است؛ رویکردی که متاسفانه بسیاری از بنگاه‌های بزرگ اقتصادی کشور ما همچنان از توجه جدی به آن غافل هستند.