📌‏پیش‌بینی فروش نفت در ادامه ۱۴۰۴ و سال ۱۴۰۵ در صورت بازگشت ماشه در آخر هفته

✍️ عبداله باباخانی

‏در کوتاه‌مدت، حتی با بازگشت مکانیسم ماشه یا اعمال تحریم‌های تازه، ساختار فعلی فروش نفت ایران ــ شامل ناوگان «خاکستری»، قراردادهای تهاتری، شرکت‌های واسطه و تغییر مبدأ بارنامه‌ها ــ همچنان قادر است بخش قابل‌توجهی از شوک را جذب کند.

‏تجربه سال‌های گذشته، به‌ویژه زمان اجرای قطعنامه ۱۹۲۹ و دیگر قطعنامه‌های شورای امنیت، نشان داده است که افت صادرات در چنین شرایطی اغلب پلکانی و تدریجی رخ می‌دهد، نه یکباره.

‏برآورد محتاطانه حاکی است که در صورت اعمال محدودیت‌های شدید، صادرات روزانه که در نیمه دوم ۱۴۰۴ حدود ۱.۴ تا ۱.۵ میلیون بشکه در روز برآورد می‌شود، می‌تواند در ماه‌های پایانی سال به حدود ۱ تا ۱.۱ میلیون بشکه کاهش یابد؛ یعنی افتی در حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ هزار بشکه نسبت به سطح فعلی.

‏اما در افق بلندمدت (۱۴۰۵ به بعد)، اگر تحریم‌های ثانویه با شدت بیشتری بر بیمه‌های دریایی، نظام بانکی، ردیابی ماهواره‌ای کشتی‌ها و فشار بر خریداران آسیایی (چین، مالزی، امارات، سنگاپور) اعمال شود، «کانال‌های خاکستری» فشرده‌تر و هزینه فروش هر بشکه نفت بالاتر خواهد رفت.

‏تجربه دوره ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۳ نشان می‌دهد که با همکاری هماهنگ اروپا و آمریکا و پشتوانه تحریم‌های بین‌المللی، صادرات ایران از حدود ۲.۵ میلیون بشکه به کمتر از یک میلیون بشکه در روز سقوط کرد. در سناریوی محتاطانه، بازگشت کامل مکانیسم ماشه و همراهی گسترده شرکای آسیایی می‌تواند صادرات ایران را در ۱۴۰۵ به محدوده ۷۰۰ تا ۹۰۰ هزار بشکه در روز برساند؛ یعنی کاهش پایدار ۵۰۰ تا ۸۰۰ هزار بشکه نسبت به سطح کنونی.

‏این برآوردها به‌شدت تابع رفتار خریداران عمده در آسیا، انعطاف سیستم بانکی چین، توان شرکت ملی نفت ایران در مدیریت ناوگان سایه و میزان سخت‌گیری آمریکا و اروپا در اعمال تحریم‌های ثانویه است.

‏در سناریوی خوش‌بینانه‌تر ــ همراهی محدود چین و ادامه استفاده از ناوگان خاکستری ــ حفظ سطح ۱.۱ تا ۱.۲ میلیون بشکه در روز در سال ۱۴۰۵ نیز محتمل است.

‏اما سناریوی بدبینانه‌تر ایران را به وضعیت دهه ۹۰ بازمی‌گرداند؛ صادرات کمتر از یک میلیون بشکه در روز و وصول بخشی از درآمدها به‌صورت تهاتری یا با تخفیف سنگین.

‏عامل دیگری که باید در این تحلیل لحاظ شود، کاهش قیمت برنت به محدوده ۵۵ تا ۶۰ دلار در سال آینده میلادی و سقف ۴۷ دلاری نفت دریایی روسیه است که فشار مضاعفی بر قیمت نفت ایران وارد خواهد کرد.

‏این تحلیل نشان می‌دهد حتی اگر صادرات به صفر نرسد، فشار درآمدی محسوس خواهد بود و سیاست‌گذار باید از هم‌اکنون سناریوهای متنوعی برای مدیریت درآمد ارزی و تأمین مالی بودجه ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ طراحی کند.

‏هنوز ۹۶ ساعت باقی مانده باشد تا گرفتار یک دهه یا چند دهه تحریم بین المللی بشویم، گذشته ما را میترساند که ممکن است، این ساعت‌ها را مانند سال‌های گذشته بی‌منطق بسوزانیم.